Amsterdam’dan Arnhem’e: aileler neyle geliyor?
Hollanda’dan yazan aileler çoğu zaman üçüncü kuşak bir hikâyenin içinden konuşuyor. Rotterdam’da doğmuş bir anne, kızının ilkokulun son yılında aldığı okul tavsiyesini anlatıyor ve “ben de aynısını yaşamıştım” diyor. Utrecht’te bir baba, oğlunun akşamları odasına kapanmasından endişeleniyor. Lahey’de bir aile, çocuğun evde Türkçeyi bırakmasını konuşmak istiyor. Amsterdam’da bir genç, ailesine anlatamadığı bir şeyi kendi dilinde konuşabileceği birini arıyor.
Bu ailelerin Felemenkçesi genellikle çok iyi. Yine de duygularını, aile içi çatışmaları ve kendi çocukluklarından taşıdıklarını anlatırken Türkçeye geçiyorlar. Kendi dilinde konuşmak, anlatmadan önce açıklama yapma yükünü ortadan kaldırıyor.
Ben Antalya’da çalışan bir psikoloğum; Hollanda’da yaşayan Türk ailelerle Türkçe ve online görüşüyorum. Amsterdam, Rotterdam, Lahey, Utrecht, Eindhoven ve Arnhem’deki ailelerle aynı çerçevede çalışıyorum. Şehir belirleyici değil; belirleyici olan saat farkı ve çocuğun yaşı.
İlkokulun son yılı: okul tavsiyesi ve seçim kaygısı
Hollanda’da ilkokulun (basisschool) son yılında çocuğa bir ortaokul tavsiyesi (schooladvies) veriliyor ve buna merkezî bir test eşlik ediyor. Ailelerin çoğu bu testi alışkanlıkla hâlâ “Cito” diye anıyor; testin resmî adı ve uygulama takvimi yıllar içinde değişebildiği için güncel bilgiyi çocuğunuzun okulundan teyit etmenizi öneririm. Ben burada sistemin kurallarını değil, o dönemin evde yarattığı duyguyu konuşuyorum.
Çünkü o yıl birçok ailede aynı şeye dönüşüyor: on bir-on iki yaşındaki bir çocuğun tek bir tavsiyesi, ailenin Hollanda’da geçirdiği bütün yılların karşılığı gibi okunuyor. Akrabalar arasındaki “kimin çocuğu hangi seviyeye gitti” karşılaştırmaları da bu yükü artırıyor. Çocuk ise çoğu zaman kendisinden ne beklendiğini kimse söylemeden anlıyor.
Ebeveyn görüşmelerinde iki şeyi ayırmaya çalışıyoruz: çocuğun gerçekten zorlandığı yer neresi, ailenin kendi kaygısı nerede başlıyor. Test ve seçim dönemlerinde yükselen kaygı, uyku bozulması, sabah karın ağrıları ve okula gitmek istememe için sınav kaygısı ve okul uyumu sayfama da bakabilirsiniz. Tavsiyenin içeriğine, itiraz yollarına ya da seviye geçişlerine dair kurallar için okulun kendisi ve Hollanda’daki eğitim kaynakları belirleyicidir; bu konularda yönlendirme yapmıyorum.
Türkçe konuşan uzman arayışı ve bekleme
Hollanda’da çocuk ve gençlerle çalışan nitelikli uzmanlar var. Ailelerin anlattığı zorluk daha çok şu: gençlik yardımı (jeugdzorg) ve çocuk-ergen ruh sağlığı (jeugd-GGZ) alanında Türkçe konuşan bir uzman bulmak her bölgede kolay değil, bulunduğunda da hemen bir yer açılmayabiliyor. Bekleme süreleri bölgeye, kuruma ve başvuru nedenine göre değişiyor; ben buraya bir rakam yazmak istemiyorum, çünkü bu bilgi yerel olarak ve zaman içinde çok değişiyor. Güncel durumu aile hekiminizden (huisarts), belediyenizin (gemeente) ilgili biriminden ya da başvurduğunuz kurumdan öğrenmeniz daha doğru olur.
Online görüşme bu tabloda yerel desteğin yerine geçmiyor. Çoğu ailede işlevi şu oluyor: beklerken yalnız kalmamak, evdeki gerginliği büyümeden konuşmak ve ebeveyn olarak ne yapacağını bilmenin verdiği rahatlamayı kazanmak. Yüz yüze bir değerlendirme gerektiğini düşünürsem bunu açıkça söylerim.
“Çocuğum Türkçeyi kaybediyor”
Hollanda’da doğmuş bir çocuk için Felemenkçe okulun, arkadaşların, oyunun ve ekranın dili. Türkçe ise evin, bayramın ve Türkiye’deki akrabaların dili. Zamanla denge kayıyor: siz Türkçe soruyorsunuz, çocuk Felemenkçe cevaplıyor. Üçüncü kuşakta bu değişim daha hızlı olabiliyor, çünkü ebeveynin kendisi de iki dilli büyümüş oluyor.
Bu birçok ailede önce dil meselesi gibi görünüyor ama altında başka sorular var: “Benimle arasında mesafe mi açılıyor?” “Türkiye’ye gittiğimizde dedesiyle konuşabilecek mi?” “Ben mi yeterince çabalamadım?” Ebeveyn danışmanlığında bu suçluluk duygusunu konuşmak, dil konusunu evde bir çatışma alanı olmaktan çıkarmanın ilk adımı oluyor. Türkçeyi zorlamayla değil, çocuğun onu kullanmak isteyeceği alanlarla sürdürmek çoğu ailede daha kolay ilerliyor. Dil gelişimine dair sık sorulanları iki dilli çocuk rehberinde ayrıntılı yazdım.
Bir sınır: dil ve konuşma gelişimini değerlendirmek benim alanım değil. Konuşma gecikmesinden şüpheleniyorsanız ilk adres çocuk sağlığı izlemi (consultatiebureau), aile hekimi ve gerekirse bir logopedist.
Ergende kimlik: iki dünyanın arasında
Ergenlik zaten “ben kimim?” sorusunun yüksek sesle sorulduğu bir dönem. Hollanda’da büyüyen bir gençte bu soruya bir katman daha ekleniyor: Eindhoven’daki okulda “Türk”, yazın Türkiye’de “Hollandalı” olarak görülmek. Bazı gençler ailenin kültürüne sert biçimde karşı çıkıyor, bazıları kimliğe sıkıca tutunuyor, bazıları da iki taraftan birine tam ait olamamanın sessiz yalnızlığını yaşıyor.
Görüşmelerde gence “doğru” bir kimlik seçtirmeye çalışmıyorum; iki dünyayı da taşıyabileceği, kendine ait bir yer bulmasına eşlik ediyorum. Aynı dönemde ebeveynle olan çatışmalar (saat kuralları, arkadaş seçimi, telefon, kültürel ve dinî beklentiler) sıklıkla konu oluyor; bunlarda gençle ve aileyle ayrı ayrı çalışmak genellikle daha işlevsel. Ergenlerle nasıl çalıştığımı ergen danışmanlığı sayfasında anlattım.
Okulda dışlanma ve akran ilişkileri
“Teneffüste kimse benimle oynamıyor.” “Adımı yanlış söyleyip gülüyorlar.” “Gruba almıyorlar.” Bu cümleler bazen sıradan bir akran çatışmasını, bazen de gerçek bir dışlanmayı anlatıyor. Ailenin ilk zorluğu genellikle ikisini ayırt edememek, ikincisi de çocuğa “takma kafana” dediğinde onu yalnız bırakmaktan korkmak oluyor.
Görüşmelerde çocuğun ya da gencin yaşadığını küçümsemeden dinliyorum. Bir yandan duygusal yükle çalışırken bir yandan da ebeveynin okulla nasıl konuşabileceğini planlıyoruz: kiminle görüşülecek, hangi somut olaylar tarihleriyle not alınacak, ne yazılı olarak iletilecek. Okulda süregelen bir zorbalık varsa okulun devreye girmesi gerekir; psikolojik danışmanlık bunun yerine geçmez, yanında yürür.
Hangi başlıklarda çalışıyorum?
- Taşınma ve okul değişikliği sonrası uyum zorlanmaları
- Okula gitmek istememe, sabah karın ağrıları, test ve seçim dönemi kaygısı
- Akran ilişkileri, dışlanma ve zorbalık deneyiminin duygusal etkisi
- Öfke patlamaları, içe kapanma, kardeş kıskançlığı, uyku ve ayrılık kaygısı
- Ergenlikte kimlik, aidiyet, ebeveynle çatışma ve ekran kullanımı
- İki dilli evde Türkçenin zayıflamasının ailede yarattığı kaygı ve suçluluk
- Ebeveynlik: sınır koyma, tutarlılık, eşler arasında farklı tutumlar
Çalışmada bilişsel davranışçı yaklaşımın çerçevesinden, çocuklarda oyun temelli yöntemlerden ve gerektiğinde çocuk testleri ile resim analizinden yararlanıyorum. Bu araçların hangilerinin online bir süreçte kullanılabileceğini bir sonraki bölümde açıkça yazdım.
Küçük çocukta çalışmanın sınırı: dürüst bir çerçeve
Online görüşme her yaş için aynı şekilde işlemiyor; bunu baştan söylemek istiyorum.
- Okul öncesi ve ilkokul çağı: Küçük çocuklarla yürüttüğüm oyun temelli çalışma aynı odada, oyun materyalleriyle kurulan bir ilişkiyle ilerliyor ve ofiste yapılıyor. Beş yaşındaki bir çocukla bunun aynısını ekran üzerinden yapmak mümkün değil. Bu yüzden yurt dışında yaşayan ailelerde küçük yaşta ağırlık ebeveyn danışmanlığındadır: çocuğun davranışını birlikte anlamlandırır, evde uygulanabilecek somut adımları planlar ve bunların nasıl gittiğini düzenli görüşmelerde değerlendiririz.
- Ortaokul ve lise çağı: Ergenle doğrudan online görüşüyorum. Birçok genç kendi odasından, kulaklığıyla konuşmayı bir kuruma gitmekten daha doğal buluyor. Gençle yapılan görüşmelerin yanında belirli aralıklarla ebeveyn görüşmeleri de yapıyoruz.
- Ebeveynler: Çocuk hiç katılmasa bile ebeveyn danışmanlığı başlı başına bir süreç olabilir. Anne ve baba ayrı evlerde yaşıyorsa ikisi de kendi cihazından aynı görüşmeye katılabilir.
Yaz tatilinde Antalya’ya geliyorsanız Muratpaşa’daki ofiste yüz yüze bir tanışma ya da küçük çocukla oyun temelli bir görüşme planlanabilir; tarihleri önceden konuşuyoruz.
Süreç ve ilk görüşme
- İlk mesaj: WhatsApp’tan yaşadığınız şehri ve çocuğunuzun yaşını yazmanız yeterli. Konunun ayrıntısını mesajda anlatmanız gerekmiyor.
- İlk görüşme ebeveynle: İlk görüşmeyi çocuk ya da genç olmadan, yalnız ebeveynle yapıyoruz. Neyin ne zaman başladığını, okulda ve evde neler olduğunu, daha önce nerelere başvurduğunuzu konuşuyoruz.
- Çerçevenin belirlenmesi: Bu görüşmenin sonunda süreci ebeveyn danışmanlığı olarak mı sürdüreceğimizi, gençle doğrudan görüşmeye mi geçeceğimizi ya da Hollanda’da yüz yüze bir başvuruyu mu önerdiğimi açıkça paylaşıyorum.
- Teknik hazırlık: Görüntülü görüşmenin bağlantısı randevudan önce size iletiliyor. Sessiz bir oda ve kulaklık yeterli.
- Düzenli görüşmeler: Bir görüşme yaklaşık 50 dakika sürüyor; sıklığını ailenin ihtiyacına ve saat farkına göre birlikte belirliyoruz.
Görüşmeleri Türkçe yürütüyorum. Türkçesi sınırlı olan küçük bir çocukla doğrudan çalışmak yerine ebeveyn görüşmeleri daha uygun oluyor; ergen Türkçe konuşmakta zorlanıyorsa bunu ilk görüşmede açıkça değerlendiriyoruz.
Saat farkı ve okul çıkışına göre randevu
Türkiye yıl boyu UTC+3 saat diliminde ve yaz saati uygulaması yok. Hollanda’da ise saatler mart ve ekim aylarının son pazar günü değişiyor. Bu yüzden fark mevsime göre değişiyor: Hollanda kışın Türkiye’nin 2 saat, yazın 1 saat gerisinde.
Görüşme saatlerim Türkiye saatiyle Pazartesi–Cumartesi 09:00–17:00 arasında. Bu, Hollanda’da kışın 07:00–15:00, yazın 08:00–16:00 demek. Somut bir örnek: Rotterdam’da okuldan 15:00’te çıkan bir genç için yazın yerel saatle 15:30’daki bir randevu, Türkiye saatiyle 16:30’a denk geliyor ve uygun. Kışın aynı genç için yerel saatle en geç 15:00 planlanabiliyor; bu yüzden kış aylarında cumartesi günleri çoğu genç için daha rahat oluyor.
Ebeveyn görüşmeleri ise çocuklar okuldayken sabah saatlerine de yerleşebiliyor; örneğin Utrecht’te yerel saatle 09:00 bir ebeveyn görüşmesi için uygun bir zaman. Saatlerin değiştiği hafta randevuyu birlikte yeniden teyit ediyoruz.
Sınırlar: sigorta, rapor ve tanı
Üç konuda baştan net olmak istiyorum:
- Bu görüşmeler Türkiye’den yürütülen psikolojik danışmanlık görüşmeleridir ve Hollanda’daki sağlık sigortanız (zorgverzekering) ya da belediyeniz tarafından karşılanmaz.
- Okula, bir kuruma ya da mahkemeye sunulmak üzere resmî rapor ya da belge düzenlemiyorum.
- Psikolog olarak tanı koymuyorum ve ilaç önermiyorum. Tıbbi bir değerlendirme gerektiğinde (kendine zarar verme, ciddi uyku ya da yeme sorunları, dikkat ve gelişimle ilgili sorular gibi) Hollanda’da aile hekiminize (huisarts) başvurmanızı öneririm; yönlendirme oradan ilerler.
Görüşmelerde konuşulanlar gizlidir. Gencin anlattıklarının ayrıntısı, onun izni olmadan ebeveyne aktarılmaz; bunun tek istisnası gencin ya da bir başkasının güvenliğinin risk altında olmasıdır. Bu kuralı ilk görüşmede hem gençle hem aileyle açıkça konuşuyoruz.
Acil durumlar ve Hollanda’daki destek hatları
Kendine zarar verme, intihar düşüncesi, evde güvenliği tehdit eden bir durum ya da akut bir kriz varsa online görüşme uygun değildir. Böyle bir durumda beklemeden acil hattı arayın. Aşağıdaki hatlar ücretsizdir ve çocuklar ile gençler de kendileri arayabilir:
- Acil durum (polis, itfaiye, ambulans): 112 — ücretsiz, 7/24
- De Kindertelefoon — çocuk ve genç hattı: 0800-0432 — her gün 11:00–21:00, ücretsiz ve anonim
- 113 Zelfmoordpreventie: 113 ya da ücretsiz 0800-0113 — 7/24, anonim
Numaralar 19.09.2026’da ilgili kuruluşların resmi sitelerinden kontrol edildi; çalışma saatleri değişebilir.
Çift, evlilik ya da yetişkin konularında
Başvuru nedeniniz çocuktan çok eşinizle ilişkiniz ya da kendi yaşadıklarınızsa, meslektaşım Psikolog Sertaç Kırvar’ın Hollanda’da yaşayanlar için Türkçe online görüşmeler ve yurt dışında yaşayanlar için online görüşmeler sayfalarına bakabilirsiniz. Kendi alanımda yetişkinlerle panik atak ve kaygı ile cinsel danışmanlık konularında online görüşüyorum.
Diğer ülkelerde yaşayan ailelerle nasıl çalıştığımı yurt dışında yaşayan Türk aileler sayfasında topladım.
Son güncelleme: 19 Eylül 2026