Ebeveyn Danışmanlığı Nedir? Çocuğunuzun Davranışlarında Aileyle Birlikte Çalışmak

Bir çocuğun davranışında bir şey değiştiğinde bunu ilk fark eden ve en çok yorulan kişiler genellikle anne ve babadır. Sabahları okula hazırlanırken başlayan tartışmalar, akşam ödev masasında büyüyen gerginlik, yatma saatinde bitmeyen pazarlıklar zamanla evin havasını değiştirir. Ebeveyn danışmanlığı tam olarak bu noktada devreye giren bir destektir. Bu yazıda ebeveyn danışmanlığının ne olduğunu, hangi işaretlerde başvurmanın iyi gelebileceğini ve görüşmelerin nasıl ilerlediğini anlatmaya çalışacağım.

Ebeveyn danışmanlığı nedir?

Ebeveyn danışmanlığı, çocuğun davranışlarında, duygularında ya da gelişiminde zorlanan anne ve babalarla yürütülen bir görüşme sürecidir. Odak noktası çocuğu “düzeltmek” değil, davranışın arkasında ne olduğunu birlikte anlamak ve evde işe yarayabilecek yeni yollar bulmaktır. Çocuklar duygularını çoğu zaman kelimelerle değil davranışla anlatır. Bir öfke patlaması, okula gitmek istememe ya da kardeşe yönelen kıskançlık, çocuğun o an taşıyamadığı bir duygunun dışa vurumu olabilir.

Bu süreçte ebeveyn rehberliği tek yönlü bir öğüt listesi gibi ilerlemez. Çocuğunuzu en yakından tanıyan kişi sizsiniz; ben de gelişim, duygu düzenleme ve çocukla iletişim konusundaki bilgimi bu tabloya ekliyorum. Millî Eğitim Bakanlığı onaylı Aile Danışmanlığı sertifikam var ve çocuklarla çalışırken ailenin bütününü görmeye özen gösteriyorum. Çünkü bir çocuğun davranışı, içinde yaşadığı evden ayrı düşünülemez.

Hangi durumlarda ebeveyn danışmanlığı düşünülebilir?

Her zor dönem bir sorun anlamına gelmez. Çocuklar büyürken inişli çıkışlı dönemlerden geçer. Yine de aşağıdaki işaretler birkaç haftadan uzun sürüyor ve günlük hayatı zorlaştırıyorsa destek almayı düşünebilirsiniz:

• Sık ve şiddetli öfke patlamaları, vurma ya da eşyalara zarar verme
• Okula gitmek istememe, sabahları karın ağrısı ya da ağlama
• Uyku, yemek veya tuvalet alışkanlıklarında belirgin değişiklikler
• Yeni bir kardeş, taşınma, boşanma ya da kayıp sonrası içe kapanma
• Kurallar konusunda evde sürekli bir güç savaşı yaşanması
• Ebeveynlerin çocuğa nasıl yaklaşacakları konusunda sık sık anlaşamaması
• “Ne yaptıysam olmadı” duygusunun ve tükenmişliğin artık ağır gelmesi

Bu listedeki son madde de en az diğerleri kadar önemlidir. Ebeveynin yorgunluğu da desteğe değer bir konudur.

Süreç nasıl ilerliyor?

İlk görüşmeyi genellikle yalnızca ebeveynlerle yapıyorum. Çocuğun gelişim öyküsünü, son dönemde evde ve okulda neler değiştiğini, zorlanılan anların nasıl başlayıp nasıl bittiğini konuşuyoruz. Şimdiye kadar neler denediğinizi, hangi yaklaşımın biraz da olsa işe yaradığını dinliyorum. Bu görüşme, sizin de kendi duygularınızı rahatça anlatabileceğiniz bir alan olsun istiyorum.

Sonrasında gerekiyorsa çocukla tanışıyorum. Küçük yaştaki çocuklarla oyun temelli çalışma yürütüyorum; oyun, resim ve hikâye çocuğun iç dünyasını anlamak için doğal bir dildir. Bazı durumlarda yaşa uygun çocuk testleri ve resim analizinden de yararlanıyorum. Ortaokul ve lise çağındaki gençlerde ise görüşmeler daha çok konuşma üzerinden ilerler; bunu ergen danışmanlığı sayfasında ayrıntılı anlattım.

Görüşmelerin her aşamasında ebeveynlerle düzenli olarak bir araya geliyoruz. Bu buluşmalarda çocuğun mahremiyetine özen göstererek genel bir çerçeve paylaşıyorum ve evde deneyebileceğiniz küçük, uygulanabilir adımları birlikte belirliyoruz. Bir sonraki görüşmede neyin işe yaradığına, neyin zorladığına bakıp planı yeniden düzenliyoruz.

Gündelik bir örnek

Diyelim ki altı yaşında bir çocuk, kardeşi doğduktan birkaç ay sonra akşamları sık sık ağlamaya, yatağına gitmemek için direnmeye ve kardeşine karşı sert davranmaya başlıyor. Anne ve baba önce sabırlı davranıyor, sonra uyarılar artıyor, en sonunda her akşam bir tartışmayla bitiyor. Ebeveynler kendilerini hem yorgun hem de suçlu hissediyor.

Böyle bir tabloda görüşmelerde önce davranışın ne zaman arttığına bakılabilir. Çoğu zaman çocuğun asıl ihtiyacı, yeni düzende kendi yerini kaybetmediğini hissetmektir. Her gün on beş dakikalık, yalnızca ona ayrılmış bir oyun zamanı, yatma saatinde sabit ve sakin bir rutin, kardeşe yönelen öfkeyi cezalandırmak yerine duyguyu adlandırmak gibi küçük değişiklikler evin havasını yumuşatabilir. Her ailede aynı adım aynı şekilde işlemez; bu yüzden planı ailenin kendi düzenine göre birlikte kuruyoruz.

Evde deneyebileceğiniz adımlar

• Davranıştan önce duyguyu görün: “Kardeşine bağırmak yok” demeden önce “Çok kızgınsın, anlıyorum” demek, çocuğun duyulduğunu hissetmesini sağlar. Sınır yine konur ama daha kolay kabul edilir.
• Az ama net kural koyun: Çok sayıda kural yerine evde gerçekten önemli olan iki üç kuralı belirleyin ve her seferinde aynı şekilde uygulayın.
• Olumlu anları fark edin: Çocuğun iyi giden anlarını da adlandırın. “Bugün kardeşine oyuncağını verdiğini gördüm” gibi somut bir cümle, genel bir övgüden daha çok iz bırakır.
• Sakinleşince konuşun: Öfke anında açıklama yapmak çoğu zaman işe yaramaz. Fırtına geçtikten sonra kısa ve sakin bir konuşma daha verimli olur.
• Ebeveynler arasında ortak dil bulun: Anne ve babanın farklı tepkiler vermesi çocuğun kafasını karıştırabilir. Kuralları çocuğun yanında değil, kendi aranızda konuşup netleştirin.

Ergenlik döneminde ebeveyn rehberliği

Çocuk ergenliğe girdiğinde ebeveynlerin en sık anlattığı şey, aradaki bağın bir anda koptuğu hissidir. Kapı kapanır, cevaplar kısalır, telefon ve arkadaşlar öne geçer. Bu çoğu zaman gencin kendi kimliğini kurma çabasının doğal bir parçasıdır. Yine de evdeki iletişim tamamen tıkandıysa, okul başarısında belirgin bir düşüş varsa ya da gencin keyfi uzun süredir yerinde değilse destek almayı düşünebilirsiniz.

Bu yaşta ebeveyn rehberliği biraz farklı ilerler. Gençle kurulan güven çok önemli olduğu için, ebeveyn görüşmelerinin onu dışlayan bir şeye dönüşmemesine özen gösteriyorum. Ebeveynlerle daha çok kontrol ile özerklik arasındaki dengeyi, hangi konularda pazarlık edilebileceğini ve hangi sınırların korunması gerektiğini konuşuyoruz.

Ebeveyn olarak kendinize de bakın

Çocukla iletişim, ebeveynin o anki yorgunluğundan bağımsız değildir. Uykusuz, kaygılı ya da tükenmiş bir anne veya babanın sabırlı kalması zordur ve bu çok insani bir durumdur. Görüşmelerde zaman zaman sizin duygularınıza, kendi çocukluğunuzdan taşıdığınız alışkanlıklara ve size iyi gelen küçük molalara da yer açıyoruz. Kendine bakabilen bir ebeveyn, çocuğuna da daha rahat eşlik edebilir.

Doğru bilinen yanlışlar

• “Ebeveyn danışmanlığına gitmek kötü anne baba olduğumuzu gösterir.” Hayır. Destek aramak, çocuğunuzu anlamak için çaba gösterdiğinizin işaretidir.
• “Asıl görüşmesi gereken çocuk, bizim ne işimiz var?” Çocuğun en çok zaman geçirdiği yer evdir. Evdeki küçük değişiklikler, çoğu zaman haftada bir yapılan görüşmeden daha fazla etki yaratır.
• “Büyüyünce kendiliğinden geçer.” Bazı davranışlar gerçekten geçicidir. Ama haftalardır süren ve evin düzenini zorlayan bir durumu konuşmak, beklemekten daha kolay olabilir.
• “Çocuğa söylenen her şey ebeveyne aktarılır.” Çocuğun güvenini korumak için görüşmelerde konuşulanları ayrıntısıyla değil, genel çerçevesiyle paylaşıyorum. Güvenlik gerektiren durumlar bunun dışındadır.

Çocuğunuzu bir psikoloğa götürmenin zamanının gelip gelmediğinden emin değilseniz psikoloğa ne zaman gitmeli yazıma göz atabilirsiniz.

Ebeveyn danışmanlığı ile aile ve çift danışmanlığı farkı

Ebeveyn danışmanlığında odak çocuktur: onun davranışlarını anlamak ve ona nasıl eşlik edeceğinizi birlikte düşünmek. Zorlanmanın merkezinde eşler arasındaki ilişki ya da tüm aile sistemine yayılan bir çatışma varsa çift veya aile danışmanlığı daha uygun bir çerçeve olabilir. Bu tür durumlarda aynı ofiste çalıştığım meslektaşım Psikolog Sertaç Kırvar’a yönlendiriyorum.

İlk adımı nasıl atabilirsiniz?

Muratpaşa’daki ofisimde yüz yüze görüşüyorum; ebeveyn görüşmelerinin bir kısmını online yapmak da mümkün. Çocuklarla çalışma biçimimi çocuk ve ergen danışmanlığı sayfasında anlattım. Aklınızdaki soruları sormak ya da bir ilk görüşme planlamak için iletişim sayfasından bana ulaşabilirsiniz.

İlgili çalışma alanı: Çocuk & Ergen Danışmanlığı sayfamı inceleyebilir, randevu için benimle iletişime geçebilirsiniz.