LGS Stresi: Sınava Hazırlanan Çocuğa Ebeveyn Olarak Nasıl Eşlik Edilir?

Sekizinci sınıf pek çok aile için bir sınav yılından çok daha fazlasıdır. Deneme sonuçları, dershane programı, puan hesapları ve “Hangi liseye girecek?” sorusu evin gündemine yerleşir. Bu baskıyı en yoğun hisseden kişi ise henüz on üç, on dört yaşında bir gençtir. Bu yazıda LGS döneminde çocuğun yaşadığı stresi, ebeveyn olarak yapabileceklerinizi ve dikkat edilmesi gereken işaretleri anlatmak istiyorum. Sınav kaygısının genel çerçevesini sınav kaygısı nasıl yenilir yazımda anlattım; bu yazı daha çok ebeveynlere yönelik.

Sınav stresi neden bu kadar yoğun?

LGS, çocuğun hayatında ilk kez bu kadar büyük önem atfedilen bir sınavdır. Bu yaşta çocuk henüz kendi değerini başarıdan ayırmayı öğrenme sürecindedir. Bir deneme sonucunu “Ben yetersizim” diye okuyabilir. Üstüne bir de arkadaşlarla yapılan puan karşılaştırmaları, akrabaların soruları ve ailenin beklentileri eklenince yük büyür.

Biraz gerginlik aslında yararlıdır; çocuğun hazırlanmasına ve sınavda uyanık kalmasına yardım eder. Sorun, kaygının çocuğun düşünme ve hatırlama kapasitesini engelleyecek kadar arttığında başlar. Çok kaygılı bir zihin, bildiği soruyu bile o an hatırlayamayabilir.

Hangi işaretlere dikkat etmeli?

• Uykuya dalmakta zorlanma ya da sık uyanma, sabahları yorgun kalkma.
• İştahta belirgin değişiklik.
• Deneme ya da sınav sabahları karın ağrısı, bulantı, baş ağrısı.
• Kitabın başına oturamama, ders çalışmaktan kaçınma ya da tam tersi, hiç dinlenmeden çalışma.
• Sık ağlama, öfke patlamaları ya da içe kapanma.
• “Ne yapsam olmayacak”, “Ben zaten başaramam” gibi cümleler.

Ebeveyn olarak neler yapabilirsiniz?

Sonuç yerine çabayı görün

Deneme sonucunu açtığınızda ilk sorunuz “Kaç net?” olursa, çocuk kendi değerinin bir sayıdan ibaret olduğunu düşünebilir. Bunun yerine “Bu hafta çok çalıştın, nasıl hissediyorsun?” diye başlamak konuşmanın tonunu değiştirir. Netleri sonra, sakin bir anda ve çocuğun öğretmeniyle birlikte değerlendirmek daha verimlidir.

Karşılaştırmayın

“Kuzenin şu kadar net yapmış”, “Sınıfında senden iyisi var mı?” gibi cümleler motivasyonu artırmaz, çoğu zaman tam tersine çocuğu yıldırır. Her çocuğun kendi hızı ve kendi gelişimi vardır.

Dinlenmeyi koruyun

Uyku, hareket ve arkadaşlarla geçirilen zaman, sınav hazırlığının bir parçasıdır, ondan çalınan zaman değil. Yeterli uyuyan ve haftada birkaç saatini sevdiği bir şeye ayırabilen bir genç, daha verimli çalışır. Yatma saatinden önce telefonu ve ders kitabını bırakmak uykunun kalitesini artırır.

Evdeki gündemi çeşitlendirin

Her akşam yemeğinin konusu sınav olunca, ev de dershaneye dönüşür. Sınavdan bağımsız sohbetler, birlikte izlenen bir film ya da hafta sonu kısa bir yürüyüş, gence “Sen yalnızca bir öğrenci değilsin” mesajını verir.

Kendi kaygınızı fark edin

Ebeveynin kaygısı çocuğa çok kolay geçer. Sürekli puan hesabı yapan, okul tercihlerini her gün yeniden konuşan bir ebeveyn, çocuğun yükünü farkında olmadan artırır. Kendi kaygınızı eşinizle, bir arkadaşınızla ya da bir uzmanla konuşmak, çocuğunuza daha sakin bir alan sunmanıza yardım eder.

Sınavın değerini belirlemediğini söyleyin

Belki de en önemli cümle şudur: “Sonuç ne olursa olsun seni seviyoruz ve seninle gurur duyuyoruz. Bu sınav senin kim olduğunu belirlemiyor.” Bu cümle çalışmayı azaltmaz; çocuğun kaygı yerine merakla çalışmasına zemin hazırlar.

Sınav sabahı ve öncesi

• Son gece yeni konu çalışmak yerine erken yatmak.
• Sabah alışılmış bir kahvaltı, yeni yiyecekler denememek.
• Kimlik, kalem ve giriş belgesini bir gece önceden hazırlamak.
• Kapıda uzun öğütler yerine kısa ve sıcak bir cümle: “Buradayım, sonra görüşürüz.”
• Sınavdan çıkınca “Kaç soru yaptın?” yerine “Nasıl hissediyorsun?” diye sormak.

Gündelik bir örnek

Gerçek bir aileye ait olmayan, sınav dönemlerinde sık karşılaştığım bir tablo: Sekizinci sınıftaki bir genç deneme sınavlarında netleri düşünce her akşam daha geç saate kadar çalışmaya başlıyor. Sporu bırakıyor, arkadaşlarıyla görüşmüyor. Ebeveynler de onu desteklemek için her denemenin ardından netleri birlikte inceliyor. Bir sabah genç deneme sınavına gitmek istemediğini, midesinin bulandığını söylüyor.

Bu tabloda gencin ihtiyacı daha fazla çalışma değil, nefes almaktır. Haftalık programa sporu geri koymak, en az bir akşamı ders dışı bir şeye ayırmak, netleri yalnızca öğretmeniyle ve haftada bir kez konuşmak ve uyku saatini korumak çoğu zaman hem kaygıyı hem de verimi değiştirir. Ebeveynlerin “Sonuç ne olursa olsun seninle gurur duyuyoruz” cümlesini söylemesi ve bunu davranışlarıyla göstermesi de bu değişimin önemli bir parçasıdır.

Doğru bilinen yanlışlar

• “Biraz baskı olmazsa çalışmaz.” Ölçülü bir beklenti motive eder, ama yoğun baskı çoğu zaman kaygıyı artırıp verimi düşürür.
• “Sınav yılında sosyal hayat beklesin.” Dinlenme, hareket ve arkadaşlık, zihnin toparlanmasına yardım eder; tamamen kesmek genellikle verimi düşürür.
• “Kaygılıysa yeterince hazırlanmamıştır.” Çok iyi hazırlanmış gençler de yoğun kaygı yaşayabilir. Kaygı bilgi eksikliğinin değil, çoğu zaman yükün işaretidir.
• “Kötü bir deneme, kötü bir sınav demektir.” Denemeler bir ölçüm aracıdır; tek bir sonuç gencin gerçek sınav performansını belirlemez.

Ne zaman destek almalı?

Kaygı belirtileri haftalardır sürüyorsa, çocuk çalışamayacak kadar zorlanıyorsa, deneme sınavlarında bildiği konularda bile kilitlendiğini söylüyorsa ya da umutsuzluk dile getiriyorsa bir görüşme iyi gelebilir. Sınav kaygısı görüşmelerinde gençle kaygının bedende ve zihinde nasıl çalıştığını, nefes ve dikkat çalışmalarını ve sınava dair düşüncelerini konuşuyoruz. Ebeveynlerle de evdeki iletişimi ve beklentileri birlikte ele alıyoruz.

Dikkatle ilgili zorlanmalar varsa dikkat dağınıklığı yazım, gencin içe kapanması belirginse içine kapanan ergen yazım size yol gösterebilir.

İlk adım

Sınav dönemindeki gençlerle Muratpaşa’daki ofisimde yüz yüze ya da yoğun programa uyum sağlamak için online görüşebiliyorum. Bilgi ve randevu için iletişim sayfasından bana ulaşabilirsiniz.

İlgili çalışma alanı: Sınav Kaygısı ve Okul Uyumu sayfamı inceleyebilir, randevu için benimle iletişime geçebilirsiniz.