Ayrılıktan Sonra Çocuk Ne Hisseder? Yaşa Göre Tepkiler ve Ebeveynlere Yol Haritası

Ayrılık kararı yetişkinler için uzun bir sürecin sonucudur; çocuk için ise çoğu zaman bir sabah duyulan bir cümledir. Evin düzeni, bayramlar, yatmadan önceki rutin, hatta hangi odada uyuyacağı bir anda değişir. Görüşmelerde anne ve babaların en sık sorduğu soru şu oluyor: “Çocuğum şu an ne hissediyor ve ben ne yapmalıyım?” Bu yazıda yaşa göre beklenebilecek tepkileri, hangi işaretlerin destek gerektirdiğini ve evde size yol gösterebilecek adımları anlatmaya çalışacağım.

Ayrılıktan sonra çocuk ne hisseder?

Çocuklar anne ve babanın ayrılığını kendi dünyalarında bir kayıp olarak yaşar. Bu kayıp bir ebeveynin evden ayrılması, alışılmış aile düzeninin değişmesi ya da “ailemiz eskisi gibi olmayacak” düşüncesidir. Bu dönemde en sık gördüğüm duygular şunlar:

• Üzüntü: Evden ayrılan ebeveyni özlemek, eski düzeni aramak.
• Öfke: Ayrılığa karar veren ebeveyne ya da her ikisine kızmak; bu öfke bazen kardeşe, öğretmene ya da arkadaşa yönelir.
• Suçluluk: “Ben yaramazlık yaptığım için mi ayrıldılar?” düşüncesi, özellikle okul öncesi ve ilkokul çağında çok yaygındır.
• Kaygı: “Annem de beni bırakır mı?”, “Babamı bir daha görecek miyim?” gibi terk edilme korkuları.
• Sadakat çatışması: Bir ebeveyni sevmenin diğerine ihanet olacağı korkusu.
• Umut: Anne ve babanın yeniden bir araya geleceği hayali. Bu hayal aylarca sürebilir.

Bu duyguların hepsi bu döneme özgü ve anlaşılırdır. Önemli olan, çocuğun bunları güvenle dile getirebileceği bir alan bulabilmesidir.

Yaşa göre tepkiler nasıl değişir?

0-3 yaş

Bebekler ve küçük çocuklar ayrılığı anlamaz ama evdeki gerginliği ve düzenin değişmesini hisseder. Huzursuzluk, sık ağlama, uyku düzeninin bozulması, ebeveyne daha çok yapışma görülebilir. Bu yaşta en büyük destek, bakım veren kişilerin sakin kalması ve günlük rutinin olabildiğince aynı kalmasıdır.

3-6 yaş

Okul öncesi çocuk dünyayı kendi merkezinden okur; bu yüzden ayrılığın sebebini kendinde arayabilir. Altını yeniden ıslatma, parmak emme, bebeksi konuşma gibi gerilemeler, uyku öncesi korkular ve öfke nöbetleri sık görülür. Bu yaştaki çocuklar duygularını çoğu zaman oyunla anlatır; oyuncak bebeklerle “iki ev” kurmaları ya da sürekli aynı kavga sahnesini oynamaları buna örnektir.

7-11 yaş

İlkokul çağındaki çocuk neler olduğunu daha iyi anlar ama duygularını adlandırmakta hâlâ zorlanabilir. Derslerde dikkat dağınıklığı, karın ve baş ağrısı şikâyetleri, arkadaşlardan çekilme ya da ebeveynlerden birini “suçlu” ilan etme görülebilir. Bu yaşta ebeveynleri barıştırmaya çalışan, “iyi çocuk” olarak evi bir arada tutmaya uğraşan çocuklar da olur.

Ergenlik dönemi

Ergenler ayrılığın nedenlerini sorgular, taraf tutabilir ya da tamamen ilgisiz görünebilir. Öfke, eve az uğramak, okul başarısında düşüş, risk alan davranışlar ya da yetişkin rolüne geçip küçük kardeşlere ebeveynlik yapmak görülebilir. Bu yaşta gencin fikrinin sorulması ve kendi düzenine saygı gösterilmesi çok önemlidir. Ergenlerle çalışma biçimimi ergen danışmanlığı sayfasında anlattım.

Hangi tepkiler normal, hangileri destek gerektirir?

Ayrılıktan sonraki ilk haftalarda ve aylarda uyku, iştah ya da okul düzeninde dalgalanma beklenen bir durumdur. Çoğu çocukta bu tepkiler, yeni düzen oturdukça yavaş yavaş azalır. Aşağıdaki durumlarda ise bir uzmanla görüşmeyi düşünebilirsiniz:

• Zorlanmanın aylar geçtiği hâlde azalmaması, hatta artması
• Okula gitmeyi reddetme ya da okul başarısında belirgin ve süren bir düşüş
• Arkadaşlardan ve sevdiği etkinliklerden tamamen çekilme
• Sürekli kendini suçlayan cümleler, yoğun ve uzun süren üzüntü
• Kendine ya da başkalarına zarar verme, sık ve şiddetli öfke patlamaları
• Ebeveynlerden biriyle görüşmeyi yoğun kaygıyla reddetme

Çocuğun kendine zarar vermesinden endişe ediyorsanız beklemeden bir uzmana başvurmanızı öneririm.

Ayrılık çocuğa nasıl anlatılır?

Mümkünse bu konuşmayı anne ve baba birlikte, sakin bir zamanda ve çocuğun yaşına uygun bir dille yapın. Ayrıntılı nedenleri, suçlamaları ya da yetişkin sorunlarını anlatmak gerekmez. Çocuğun duyması gereken birkaç temel mesaj vardır:

• “Bu karar anne ve babanın kararı; senin yüzünden değil.”
• “İkimiz de seni sevmeye devam edeceğiz. Bu hiç değişmeyecek.”
• “Bundan sonra şöyle olacak: hafta içi burada, hafta sonu babanla...” gibi somut bilgi.
• “Üzülmen, kızman normal. Ne hissedersen bize söyleyebilirsin.”

Tek bir konuşma yeterli değildir. Çocuk aynı soruları haftalar boyunca tekrar tekrar sorabilir; her seferinde sabırla ve aynı netlikle cevap vermek güven duygusunu güçlendirir.

Ebeveynlerin kaçınması gereken davranışlar

• Çocuğu haberci yapmak: “Babana söyle, nafakayı yatırsın” gibi mesajlar çocuğu yetişkin çatışmasının ortasına koyar.
• Diğer ebeveyni kötülemek: Çocuk kendini iki ebeveynin parçası olarak görür; birini kötülemek çocuğun bir yanını kötülemek gibi algılanabilir.
• Taraf seçtirmek: “Kiminle kalmak istersin?” sorusunu küçük bir çocuğa yük olarak bırakmak ya da sevgiyi sınamak.
• Sorgulamak: Diğer evden dönen çocuğa orada olan her şeyi sormak.
• Çocuğu sırdaş yapmak: Kendi yalnızlığınızı ve öfkenizi çocukla paylaşmak; çocuk ebeveynini korumaya çalışırken kendi duygularını bastırabilir.

İki evde düzen nasıl kurulur?

Çocuklara bu dönemde en çok güven veren şey öngörülebilirliktir. Hangi gün hangi evde olacağını bilmek, iki evde benzer yatma saatleri ve kurallar, sevdiği bir oyuncağın ya da yastığın iki ev arasında gidip gelebilmesi bu geçişi kolaylaştırır. Küçük çocuklar için duvarda renkli bir takvim işe yarar. Teslim anlarını kısa ve sakin tutmak, kapıda tartışma yaşanmaması da önemlidir. Ebeveynler arasında konuşulması gereken konular varsa bunları çocuk yokken, mesaj ya da ayrı bir görüşmeyle konuşmak daha sağlıklıdır.

Evde kurulacak iletişim için daha fazla öneriyi ebeveyn danışmanlığı nedir yazımda bulabilirsiniz.

Ne zaman çocuk psikoloğuna başvurmalı?

Yukarıdaki işaretlerden biri varsa ya da siz ebeveyn olarak bu dönemde çocuğunuza nasıl eşlik edeceğinizden emin değilseniz bir görüşme iyi gelebilir. Çocukla çalışmaya başlamadan önce genellikle ebeveynlerle görüşüyorum; mümkünse iki ebeveynle de. Küçük çocuklarla oyun temelli çalışma yürütüyorum: oyun ve resim, çocuğun kelimelere dökemediği duyguları anlatmasının en doğal yoludur. Amacımız çocuğun yaşadığı kaybı anlamlandırmasına, duygularını tanımasına ve yeni düzende kendini güvende hissetmesine yardım etmek.

Anne ve baba arasındaki ilişki ya da ayrılık sürecinin kendisi için destek arıyorsanız, aynı ofiste çalıştığım meslektaşım Psikolog Sertaç Kırvar çift ve aile danışmanlığı alanında görüşüyor.

İlk adımı nasıl atabilirsiniz?

Muratpaşa’daki ofisimde çocuk ve ergenlerle yüz yüze görüşüyorum; ebeveyn görüşmelerini online yapmak da mümkün. Çalışma biçimimi çocuk ve ergen danışmanlığı sayfasında anlattım. Aklınızdaki soruları sormak ya da bir ilk görüşme planlamak için iletişim sayfasından bana ulaşabilirsiniz.

İlgili çalışma alanı: Çocuk & Ergen Danışmanlığı sayfamı inceleyebilir, randevu için benimle iletişime geçebilirsiniz.