EMDR Nedir, Nasıl Çalışır?

EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme), geçmişte yaşanan zorlayıcı deneyimlerin bugün üzerimizdeki etkisini hafifletmeyi hedefleyen, bilimsel temelli bir yaklaşımdır. Adı biraz teknik görünse de temel fikri oldukça sadedir. Bu yazıda EMDR’nin ne olduğunu, bir görüşmede nasıl ilerlediğini ve kimler için uygun olabileceğini anlatmaya çalışacağım.

Temel fikir

Bazı anılar, yaşandıkları anda zihinde sağlıklı biçimde işlenemez ve âdeta “donmuş” kalır. Bu anılar; bir koku, bir ses veya benzer bir durumla tetiklendiğinde, sanki olay yeniden yaşanıyormuş gibi güçlü duygular uyandırabilir. EMDR, bu anının yeniden işlenmesine ve bugünkü yükünün azalmasına eşlik eder.

Göz hareketleri gibi çift yönlü uyaranların, zihnin bu anıları yeniden ele almasına eşlik edebileceği düşünülür. Amaç anıyı silmek değildir. Anı hatırlanmaya devam eder, ama bugün yarattığı yoğun yükü taşımayabilir.

EMDR, 1980’lerin sonunda psikolog Francine Shapiro tarafından geliştirildi. O günden bu yana üzerinde çok sayıda araştırma yapıldı ve yaklaşım zaman içinde daha yapılandırılmış bir hâle geldi. Bugün dünyanın pek çok ülkesinde, travma ve zorlayıcı yaşam deneyimleriyle çalışan ruh sağlığı uzmanlarının kullandığı yaklaşımlardan biridir.

Gündelik bir örnek

Birkaç yıl önce trafik kazası geçirmiş birini düşünelim. Kazada ciddi bir yaralanma olmamış, hayatına devam ediyor. Ama fren sesi duyduğunda kalbi hızlanıyor, yolcu koltuğunda otururken sürekli kendini kasıyor, otoyola çıkmaktan kaçınıyor. Kazayı anlattığında, aradan yıllar geçmesine rağmen o anı yeniden yaşıyormuş gibi hissediyor. “Artık geçmiş olmalı” dese de bedeni hâlâ alarm durumunda.

Bu tür bir tabloda EMDR, kaza anısının yeniden işlenmesine eşlik ederek bugün yarattığı yükün hafiflemesine yardımcı olabilir. Elbette her kişi için süreç farklıdır ve önce ayrıntılı bir değerlendirme gerekir.

Bir görüşmede nasıl ilerler?

Önce güvenli bir çalışma ilişkisi ve hazırlık aşaması gelir. Ardından, belirlenen anı üzerinde çalışılırken göz hareketleri veya dokunsal/işitsel uyaranlar gibi çift yönlü uyarımdan yararlanılır. Süreç boyunca kontrol her zaman danışandadır; hiçbir şey zorlanmaz. Genel olarak süreç şu aşamalardan oluşur:

• Tanışma ve değerlendirme: Yaşam öykünüzü, sizi zorlayan anıları ve bugünkü belirtileri birlikte ele alırız.
• Hazırlık: Zorlandığınızda kullanabileceğiniz sakinleşme ve güvenli alan çalışmaları yapılır. Bu aşama, sürecin güvenle yürümesi için çok önemlidir.
• Yeniden işleme: Seçilen anı üzerinde çift yönlü uyarım eşliğinde çalışılır. Bu sırada akla gelen düşünce, duygu ve beden duyumları yargılanmadan izlenir.
• Güçlendirme ve kapanış: Anıya dair daha dengeli bir bakış güçlendirilir ve her görüşme sakin bir noktada kapatılır.
• Gözden geçirme: Sonraki görüşmede neyin değiştiği birlikte değerlendirilir.

Hazırlık aşamasında neler yapılır?

Hazırlık aşaması, EMDR’nin en çok gözden kaçan ama en önemli parçalarından biridir. Bu aşamada zihninizde güvenli ve sakin hissettiğiniz bir yer imgesi oluşturmak, nefes ve beden farkındalığı çalışmaları yapmak ve zorlayıcı duygular geldiğinde onları nasıl taşıyabileceğinizi öğrenmek gibi adımlar yer alır. Amaç, anı çalışmasına geçtiğinizde ayağınızı basabileceğiniz sağlam bir zemin oluşturmaktır. Bazı kişiler için bu aşama birkaç görüşme sürer, bazıları için daha uzun.

Görüşme sırasında neler hissedilebilir?

Yeniden işleme sırasında anıyla ilgili duygular bir süre yoğunlaşabilir, ardından yavaş yavaş hafifleyebilir. Bazı kişilerde unutulduğu sanılan ayrıntılar ya da bağlantılı başka anılar akla gelir; bazıları ise bedeninde sıcaklık, ağırlık ya da gevşeme gibi duyumlar fark eder. Bunların hepsi sürecin olağan parçalarıdır. Duygular çok yoğunlaştığında durup hazırlık aşamasında öğrendiğiniz sakinleşme çalışmalarına dönebiliriz. Hiçbir görüşme, siz hazır hissetmeden derinleşmez.

Görüşmeler arasında

EMDR görüşmesinden sonraki günlerde zihin anıyı işlemeye devam edebilir. Bazı kişiler daha canlı rüyalar görür, bazıları ise yorgunluk ya da hafiflik hisseder. Bu dönemde kendinize nazik davranmak, yeterince dinlenmek ve fark ettiklerinizi kısaca not almak iyi gelebilir. Bu notları bir sonraki görüşmede birlikte ele alırız. Rahatsız edici bir durum fark ederseniz, hazırlık aşamasında birlikte çalıştığınız sakinleşme yöntemlerini kullanabilirsiniz.

Hangi konularda yararlı olabilir?

EMDR; travmatik deneyimler, kayıp, kazalar, performans kaygısı ve geçmişin bugüne uzanan etkilerinde kullanılabilir. Her yöntem gibi EMDR de herkese ve her tabloya uygun değildir; uygunluğu ilk görüşmelerde birlikte değerlendirilir.

EMDR hakkında yanlış bilinenler

• “EMDR hipnozdur.” Hayır. EMDR sırasında bilinciniz tamamen açıktır ve ne olduğunun farkındasınızdır.
• “Anı tamamen silinir.” EMDR anıyı silmez; anı hatırlanmaya devam eder ama yarattığı duygusal yük hafifleyebilir.
• “Tek görüşmede biter.” Süre kişiye ve konuya göre değişir; hazırlık aşaması da sürecin önemli bir parçasıdır.
• “Yalnızca büyük travmalar için kullanılır.” Kaza ve kayıp gibi deneyimlerin yanında, performans kaygısı ya da geçmişten gelen kırıcı anılar üzerinde de kullanılabilir.

EMDR’ye hazır olduğunuzu nasıl anlarsınız?

EMDR’ye başlamadan önce gündelik hayatınızın görece dengede olması ve zorlandığınızda kullanabileceğiniz sakinleşme becerilerinin bulunması önemlidir. Çok yoğun bir kriz döneminde önce dengelenmeye odaklanmak gerekebilir. Bazı bedensel ya da psikiyatrik durumlarda önce bir hekimin ya da psikiyatristin görüşünü almak doğru olur. Bunları ilk görüşmelerde açıkça konuşuyoruz.

EMDR ile çalışacak uzmanı seçerken

EMDR, bu yaklaşım üzerine ayrıca eğitim almış ruh sağlığı uzmanları tarafından yürütülmelidir. Görüşeceğiniz kişiye EMDR eğitimini nereden aldığını, süpervizyon desteği alıp almadığını ve hazırlık aşamasını nasıl planladığını sorabilirsiniz. Değerlendirme yapılmadan, ilk görüşmede doğrudan anı çalışmasına geçilmesi beklenen bir durum değildir. Kendinizi güvende hissetmeniz, EMDR sürecinin de temelidir.

EMDR eğitimini tamamladım ve uygun olduğunda görüşmelerimde bu yaklaşımdan yararlanıyorum. İlk görüşmelerde EMDR’nin sizin için uygun olup olmadığını, hangi konular üzerinde çalışmak istediğinizi ve hazırlık aşamasını nasıl planlayacağımızı açıkça konuşuyoruz. EMDR’nin uygun olmadığı durumlarda başka yaklaşımlarla ilerlemek de her zaman bir seçenektir.

EMDR’yi diğer yaklaşımlarla birlikte kullanmak

Görüşmelerde EMDR’yi tek başına değil, ihtiyaç olduğunda bilişsel davranışçı yaklaşım gibi diğer yaklaşımlarla birlikte kullanıyorum. Örneğin kaygı yaşayan birinde önce günlük baş etme becerileri üzerinde çalışmak, ardından kaygıyı besleyen anılara EMDR ile bakmak uygun olabilir. Bu konuda daha fazlası için kaygı ile baş etmenin yolları yazısına göz atabilirsiniz.

Yetişkinlerle nasıl çalıştığımı yetişkin bireysel danışmanlık sayfasında, panik ve kaygı odaklı görüşmeleri online panik atak ve kaygı sayfasında bulabilirsiniz. Aldığım eğitimler hakkında bilgi için hakkımda sayfasına bakabilirsiniz.

İlgili çalışma alanı: Bireysel & Yetişkin Danışmanlığı sayfamı inceleyebilir, randevu için benimle iletişime geçebilirsiniz.